Stress en verzuim in de zorg: wat kun je als werkgever doen?
Het aantal dagen dat werknemers thuiszitten door stressgerelateerde klachten is in vijf jaar tijd met bijna 50 procent toegenomen, blijkt uit cijfers van arbodienstverleners ArboNed en HumanCapitalCare. De zorg behoort tot de sectoren waar dit relatief vaak voorkomt (NOS). Je lost het personeelstekort niet op met meubilair, maar je kunt het wel lichter, rustiger en prettiger maken. In deze blog lees je hoe.
Stress in de zorg: waarom is het een probleem?
Werken in de zorg vraagt veel van medewerkers. Zorgprofessionals hebben te maken met veel verantwoordelijkheid, emotionele situaties, tijdsdruk en vaak onregelmatige diensten. Tegelijkertijd is er in veel zorgorganisaties sprake van personeelstekorten.
Thuiswerken of later beginnen zit er meestal niet in, en als iemand ziek is, moet er direct een vervanger komen. Het personeelstekort maakt dat erger: collega’s springen bij, nemen extra diensten en werken in het weekend. Zo stapelt de werkdruk zich op én stapelt het verzuim mee. Daar komt bij dat er tijdens een dienst weinig tijd is om bij te komen, en dat de werkomgeving vaak functioneel en kil is, met harde materialen en kunstlicht. Zo krijgt je team weinig kans om te herstellen.
Wat zijn oorzaken van stress en werkdruk in de zorg?
Stress in de zorg heeft zelden één oorzaak. Verschillende factoren kunnen elkaar versterken. Denk bijvoorbeeld aan:
- een hoge werkdruk
- personeelstekorten
- onregelmatige of lange diensten
- weinig mogelijkheden om pauze te nemen of te herstellen
- emotioneel belastende situaties
- hoge administratieve lasten
- een gebrek aan invloed op de eigen werkzaamheden
- een drukke of onrustige werkomgeving
Niet al deze factoren kun je als werkgever met de inrichting van een gebouw beïnvloeden. Maar de fysieke omgeving is wel een onderdeel van de totale werkomgeving.
Comfortabel meubilair, goede akoestiek of een rustige plek om even bij te komen lost een hoge werkdruk niet op. Het kan er wel aan bijdragen dat medewerkers hun werkdag zo comfortabel mogelijk doorkomen.
Stress in de zorg voorkomen begint bij preventie
Volgens hoogleraar Stress en Veerkracht Christiaan Vinkers (Amsterdam UMC) komt er vaak pas aandacht als medewerkers al zijn uitgevallen. Zijn advies: “je moet er ook op tijd bij zijn” (NOS). Preventie is bovendien economisch gunstiger dan opvangen. Dat vraagt om een brede aanpak. Kijk bijvoorbeeld naar:
- werkdruk en personeelsbezetting
- roosters en werktijden
- mogelijkheden voor pauze en herstel
- ergonomie en fysieke belasting
- akoestiek en prikkels
- daglicht en uitzicht
- de inrichting van werk- en personeelsruimtes
- de manier waarop medewerkers hun werkplek ervaren
Vraag daarbij vooral ook je medewerkers wat zij nodig hebben. Zij ervaren dagelijks waar de knelpunten zitten.
Welke rol speelt de werkomgeving bij stress?
De fysieke werkomgeving krijgt niet altijd dezelfde aandacht als werkdruk of personeelsbeleid. Toch brengen zorgmedewerkers een groot deel van hun werkdag door in behandelkamers, afdelingen, gangen, kantoren en personeelsruimtes.
Een werkomgeving kan bijdragen aan comfort en herstel, maar kan ook extra prikkels veroorzaken. Denk aan geluidsoverlast, slechte akoestiek, onvoldoende daglicht, oncomfortabel meubilair of een gebrek aan een rustige plek.
Een gezonde werkomgeving hoeft daarom niet alleen functioneel te zijn. Ook rust, comfort en een prettige uitstraling kunnen onderdeel zijn van een goede zorgomgeving.
Een gezonde werkomgeving in de zorg
Bij het creëren van een gezonde werkomgeving kun je naar verschillende onderdelen kijken.
1. Zorg voor goede ergonomie
Medewerkers die veel zitten, staan, lopen of tillen, hebben baat bij een werkplek die aansluit op hun werkzaamheden. Denk aan ergonomische bureaus en stoelen, goede werkhoogtes en een logische inrichting. Een ergonomische werkplek kan bijdragen aan het verminderen van onnodige fysieke belasting.
2. Beperk onnodige prikkels
Geluid en drukte kunnen een werkdag extra belastend maken. Een goede akoestiek, een logische indeling en voldoende afstand tussen drukke en rustige functies kunnen helpen om de omgeving overzichtelijker te maken. Niet iedere ruimte hoeft dezelfde functie of uitstraling te hebben. Een personeelsruimte mag bijvoorbeeld een andere sfeer hebben dan een behandelruimte.
3. Maak gebruik van daglicht en uitzicht
Daglicht en contact met de buitenomgeving kunnen een ruimte aangenamer maken. Houd zichtlijnen naar buiten waar mogelijk vrij en benut natuurlijk licht optimaal. Waar direct uitzicht op groen niet mogelijk is, kunnen ook andere natuurlijke elementen onderdeel worden van de inrichting.
4. Creëer plekken voor rust en herstel
Een medewerker heeft tijdens een werkdag soms behoefte aan een moment zonder extra prikkels. Een personeelsruimte of rustplek kan daarom meer zijn dan een tafel met stoelen. Denk aan comfortabele zitplekken, rustige kleuren, zachte materialen, goede verlichting en een indeling die ruimte geeft om even op adem te komen.
5. Maak de omgeving menselijker met natuur
Veel zorglocaties zijn vooral functioneel ingericht. Dat is logisch: hygiëne, veiligheid en onderhoud stellen duidelijke eisen aan de inrichting. Toch hoeft een praktische zorgomgeving niet kil te zijn.
Met Biophilic Design breng je elementen uit de natuur terug in de werkomgeving. Denk aan planten, natuurlijke materialen, organische vormen, natuurlijke kleuren, daglicht en uitzicht op groen.
Wat is Biophilic Design in de zorg?
Biophilic Design is een ontwerpbenadering waarbij de verbinding tussen mens en natuur centraal staat.
In een zorgomgeving kan dat bijvoorbeeld betekenen:
- planten toepassen waar dat vanuit hygiëne en onderhoud mogelijk is;
- natuurlijke materialen gebruiken;
- werken met kleuren die aansluiten bij de natuurlijke omgeving;
- daglicht en uitzicht naar buiten benutten;
- organische vormen toepassen;
- natuurlijke patronen en structuren gebruiken.
Onderzoek naar de invloed van natuur en groen op mensen laat zien dat de fysieke omgeving invloed kan hebben op hoe mensen een ruimte ervaren. Zo liet onderzoek van Roger Ulrich in de jaren tachtig zien dat patiënten met uitzicht op bomen een ander herstelverloop hadden dan patiënten die tegen een muur aankeken. Ook voor je medewerkers kan groen verschil maken: uit onderzoek van Wageningen University & Research en Fytagoras blijkt dat medewerkers in een ruimte met planten een positievere gemoedstoestand hebben en zich gemiddeld 1,6 ziektedag per jaar minder ziek melden.
Zo werkt Be-Max samen met zorginstellingen
Je hoeft niet alles tegelijk aan te pakken. Bij projectinrichting voor de zorg beginnen we bij de plek waar je team de meeste last van heeft.
- Kennismaking: we bespreken wat je team dagelijks belast, zoals geluid, slecht meubilair of een kille ruimte.
- Advies op maat: we combineren meubilair, akoestiek en natuur in één samenhangend voorstel, afgestemd op de eisen van jouw locatie.
- Uitwerking: we werken het plan uit met de merken die we kennen, zoals Bejot en RIM, zodat je kiest uit meubilair dat past bij de zorg.
Veelgestelde vragen
-
Waarom komt stressgerelateerd verzuim in de zorg zo vaak voor?
Zorgprofessionals kunnen hun werk zelden flexibel inrichten. Thuiswerken of later beginnen zit er meestal niet in, en bij ziekte moet altijd een vervanger komen. Het personeelstekort verhoogt de werkdruk verder, waardoor verzuim zich sneller opstapelt.
-
Kan de inrichting van een zorglocatie stress en verzuim verlagen?
De inrichting kan zeker bijdragen aan het verminderen van stress en verzuim. Ergonomisch meubilair, goede akoestiek en een rustige omgeving met uitzicht op natuur kunnen de dagelijkse belasting van je team verlagen. Het werkt het beste als onderdeel van breder beleid, samen met aandacht voor werkdruk en roosters.
-
Waar begin je met een gezondere werkomgeving voor je zorgteam?
Begin bij de plek waar je team de meeste last van heeft, zoals een drukke afdeling, een slechte stoel of een kille werkruimte. Je hoeft niet alles tegelijk aan te pakken. In een kennismaking bespreken we wat je team dagelijks belast en stellen we voor waar je het beste kunt starten.
-
Waarbij kan Be-Max helpen in de zorg?
Be-Max adviseert zorginstellingen bij de inrichting van behandelkamers, afdelingen, werkplekken en meer. In een vrijblijvend adviesgesprek bespreken we wat past bij jouw locatie en je team.
-
Is het meubilair bestand tegen intensief gebruik en reiniging?
Ja, dat is een vast uitgangspunt bij onze zorginrichting. We kiezen materialen die tegen dagelijks gebruik kunnen en eenvoudig te reinigen en te desinfecteren zijn, zodat comfort en hygiëne samengaan.